/ / Her çocuk yalan söyler mi? Çocuğun yalan söylemesi normal midir?
AylinKuntay

Her çocuk yalan söyler mi? Çocuğun yalan söylemesi normal midir?

14.02.2016 |
Her çocuk yalan söyler mi? Çocuğun yalan söylemesi normal midir?

Her çocuk yalan söyler ve bu normaldir. Ancak yalan söylemenin sıklığı anne-babaların çocuklarıyla ilgili ne kadar kaygı duydukları konusunda belirleyicidir, çünkü yalan söylemenin azı karar çoğu zarardır.

Koç Üniversitesi Psikoloji Bölümü'nden Prof. Dr. Aylin Küntay ve Hilal Şen, çocuklarda yalan söyleme davranışı konusunda ailelere bilgiler verdi.

Çocuklarda yalan söyleme davranışı çoğunlukla hangi yaşlarda yaygın?

Konuşmaya başlayan çocuklarda yalan söylemenin yaygınlığı üzerine yürütülen çalışmalar (Talwar ve Lee, 2002) şunu gösteriyor:

  • 2 yaşındaki çocukların %30’u bir şekilde anne-babalarını kandırmaya çalışıyor.
  • 3 yaşta ise çocukların %50’si düzenli olarak kandırmayı deniyor.
  • 4 yaşta ise yalan söyleme sıklığı %80’leri buluyor.
  • 5-7 yaş arasında ise yalan ve kandırma amaçlı sözel davranışlar hemen hemen bütün çocuklarda görülüyor.

Bu çalışmalarda ilginç olan ise yalan söylemenin anne-baba davranış ve tutumlarından, çocuğun ahlaki gelişim düzeyinden, ailenin ekonomik gelirinden ve eğitim seviyesinden bağımsız olarak gözleniyor olması. Yani, sağlıklı gelişim gösteren çocuklar mutlaka zaman zaman yalan söylüyorlar.

Çocukları yalan söylemeye iten güç nedir?

Çocuklar bazı yalanları yaptıkları bir hata ya da uymadıkları bir kural sonrasında cezadan kaçmak ya da herhangi bir durumda bir ödül elde etmek için söyler.

Örneğin, çikolata yememesi konusunda tembihlenen bir çocuk kimse yokken çikolata yemişse ceza almamak için çikolata yemediğini söyleyebilir. Yerdeki oyuncaklarını iki dakika içinde kutusuna düzgünce koyar ve odasını toplarsa parka gideceği söylenen çocuk, oyuncakları kutusuna koymadan bir çırpıda yatağın altına itip odasını istenildiği gibi topladığını söyleyebilir.

Bu tarz yalanlar “işine gelen yalanlar” olarak tanımlanır; çocukluk dönemi boyunca en sık karşılaşılan yalanlar da bu gruptadır.  

Bazı yalanlarsa başkalarını korumak ve zor durumdan kurtarmak ya da onları iyi hissettirmek için söylenir.

Örneğin, yanlışlıkla bir oyuncağı kıran ebeveynlerini veya kurala uymayan arkadaşlarını korumak için kendilerine oyuncağı kıranın ya da kurala uymayanın kim olduğu sorulduğunda gerçeği söylemeyebilirler. Ya da doğum gününde gelen bir oyuncağı hiç sevmemiş olsalar bile oyuncağı alan kişiye oyuncağı çok sevdiklerini söyleyebilirler.

Bu tarz yalanlar ise “sosyal-yapıcı yalanlar” olarak tanımlanır; çocukların özellikle parçası oldukları ya da kendilerini ait hissettikleri grup içinde bu tarz koruma amaçlı yalanlar 5 yaşından itibaren sıklıkla gözlenmeye başlanıyor.

Yalan söylemek sosyal ve zihinsel becerilerin koordinasyonunu gerektirir!

Yalan söyleme bir çırpıda olan ve zihinsel bir çaba gerektirmeyen bir davranış gibi gözükebilir. Ancak son çalışmalar, yalan söylemenin sosyal ve zihinsel becerilerin koordinasyonunu gerektiğini gösteriyor.

Yalan söylemenin iki temel boyutu var.
1. Yalan söyleyecek çocuğun karşısındaki kişinin neyi bildiğini ve neyi bilmediğini çok iyi kavramış olması gerekiyor. Bir nevi, çocuğun karşısındaki kişi gibi düşünebiliyor olması lazım. Buna “zihin kuramı” becerisi deniliyor. Zihin kuramı becerisi iyi olan çocukların yalan söyleme sıklığı da yüksek oluyor.
2. Yalan söyleyecek çocuğun başlattığı yalanı devam ettirebilmesi gerekiyor, yani ne dediğini hatırlaması, ona uygun biçimde söyleyeceklerini planlaması ve gerçek olan bilgiyi saklı tutması gerekiyor. Bu becerilere “yönetici işlevler” deniliyor. Yönetici işlevler becerisi yüksek olan çocuklar da yalanı devam ettirmede daha başarılılar.

Zihin kuramı ve yönetici işlevler becerileri ayrıca çocukların hem sosyo-duygusal gelişimini (örneğin, uyumlu olma, arkadaşlarıyla olumlu ilişkiler kurması, yardım etme) hem de zihinsel gelişimini (örneğin, okuma-yazma öğrenmeyi kolaylaştırma) destekleyen önemli becerilerdir. Her ikisi de okul öncesi dönemde hızlı bir ilerleme gösterir ve bu ilerleme sonraki yaşlarda da devam eder. Bu nedenle de yalan söyleme ergenlik ve yetişkinlikte de sıklıkla gözlenen bir davranıştır.

Özetle, yalan söyleyen çocuğun, başkalarının aklından neler geçtiğini takip edebildiklerini ve kendi yalanlarını da sürdürmede çok yönlü (örneğin, hatırlama, devam ettirme, gerçeği gizleme) hareket edebildiklerini biliyoruz. Bu esasen, başarılı bir şekilde yalan söyleyebilen çocukların sosyal ve zihinsel gelişmişliklerine dair de bir bilgi verdiği için önemlidir. Tabii ki bu durum, yalanı sadece gerekli olduğu durumlarda az ve öz biçimde söyleyen çocuklar için geçerli.

Eğer yalan söyleme sıklıkla gerçekleşiyorsa yani bir nevi huya dönmüşse bu olumsuz bir duruma işaret eder. Tekrarlı bir biçimde hem de amaçsız olarak sonucunu düşünmeden her durumda yalan söylemek, çocuğun zihin kuramı ve yönetici işlevler becerileriyle ilişkili olmayabilir; dahası genel bir dürtüsellik kontrolü sorununa işaret edebilir. Bu durumda mutlaka uzman yardımına başvurmak gerekir.

Koç Üniversitesi Dil İletişim Gelişimi Çalışmaları: http://dililetisimlab.ku.edu.tr/

Koç Üniversitesi Dil İletişim Gelişimi Çalışmaları facebook hesabı için tıklayın

Siz Ne Düşünüyorsunuz?

Didemia 2 yasindaki kizim cok yalanci :) ozellikle yaptigi suclari baskalarinin uzerine atiyor sobra bende ona bir blof yapiyorum mesela dogruyu soyle kim yapti cikolata vercem bakkk gibi hemen dogruyu soyluyo o zaman :) Beğen Şikayet Et

Anneliği Kolaylaştırıyoruz

Ürün veya hizmet arayın

Ara

Anneysen.com; Anne Cevapları bölümünde sorularınıza tecrübeli annelerden farklı cevaplar bulabilmenizi sağlıyor. 20 bin soru içerisinde arama yapabilir, ya da kendi sorunuzu annelere sorabilirsiniz. Anneysen.com; Uzman Cevapları bölümünde, 30 farklı alandan 100’e yakın uzmana bebeğinizle, çocuğunuzla, kendinizle ve aile yaşantınızla ilgili tüm sorularınızı sorabilmenize olanak sağlıyor. Anneysen.com; Uzman makaleleri ve Videolar bölümünde merak ettiğiniz konularda uzmanların ilgili makalelerinden ve videolarından yararlanabilmenizi sağlıyor. Anneysen.com; Yemek tarifleri bölümünde bebeğiniz ve tüm aileniz için denenmiş farklı yemek tarifleri bulabilmenizi, Anne Yazıları bölümünde annelerin yazılarını takip etmenizi, Bloglar bölümünde blog yazarı annelerin yazılarını takip etmenizi sağlıyor. Anneysen.com; Hafta Hafta Hamilelik bölümünde, bebeğinizde ve sizde olan değişiklikleri öğrenmenizi, 40 haftalık hamilelik sürecinde merak ettiğiniz herşeyi takip etmenizi; Ay ay bebek gelişim bölümünde bebeğinizin fiziksel, sosyal, algısal gelişimini ay ay takip etmenizi sağlıyor. Anneysen.com; Bebek İsimleri bölümünde, binlerce ismin anlamını; İsim Analizi bölümünde ise çocuğunuzun isminin karakterini nasıl etkilediğini öğrenmenizi sağlıyor. Anneysen.com; Çarşı bölümünde anne ve anne adaylarına ihtiyaç duydukları ürün ve hizmetler ile ilgili marka ve firmaları tanıma fırsatı sunuyor. Ayrıca, Çarşı bölümündeki firmalar, anneysen.com üyelerine özel indirim fırsatları da sağlıyor.